Theo PGS.TS Lương Đức Long, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam, mức tiêu thụ xi măng của Việt Nam hiện vẫn còn thấp so với tiềm năng. Trong khi ở các quốc gia có GDP bình quân đầu người trên 4.000 USD, mức tiêu thụ xi măng có thể vượt 1.000 kg/người/năm thì tại Việt Nam mới đạt chưa tới 650 kg/người/năm. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng tiêu dùng nội địa vẫn còn rất lớn, nhất là trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng, xây dựng nhà ở, công nghiệp tiếp tục mở rộng.
Bên cạnh đó, thị trường xi măng đang ghi nhận tín hiệu phục hồi tích cực. Số liệu từ Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho thấy, tiêu thụ nội địa trong tháng 3/2025 đạt gần 7,83 triệu tấn, tăng 22% so với cùng kỳ năm 2024 và gần gấp đôi so với tháng trước đó. Lũy kế quý I/2025, tiêu thụ trong nước đạt 15,56 triệu tấn, tăng 14% so với cùng kỳ. Ở chiều xuất khẩu, tổng sản lượng tháng 3 đạt hơn 3 triệu tấn, tăng 7% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung cả tiêu thụ nội địa và xuất khẩu trong 3 tháng đầu năm 2025 đạt gần 24 triệu tấn – tăng 10% so với cùng kỳ năm 2024.
PGS.TS Lương Đức Long đánh giá việc Chính phủ đề xuất giảm thuế clinker là động thái tích cực để giải quyết bài toán cung vượt cầu của thị trường xi măng trong nước hiện nay và hỗ trợ các doanh nghiệp cải thiện năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong hoạt động xuất khẩu. Tuy nhiên, Hiệp hội Xi măng Việt Nam cũng mong muốn Chính phủ tiếp tục nghiên cứu đưa thuế suất clinker về mức 0% để phù hợp thông lệ quốc tế và tạo lợi thế dài hạn cho ngành Xi măng Việt Nam.

ximang.vn (TH/ Chính phủ)

   Australia đang là thị trường tích cực đẩy mạnh nhập khẩu trong năm 2023. Cụ thể, lũy kế 12 tháng năm 2023, Australia đã nhập gần 470.000 tấn clinker và xi măng từ Việt Nam, tương đương 23,4 triệu USD, tăng 135% về lượng và tăng 120% về giá trị. Giá xuất khẩu bình quân 12 tháng đạt gần 50 USD/tấn, giảm 6,5% so với cùng kỳ năm 2022.

   Nhu cầu sử dụng xi măng cao nhưng do sản xuất xi măng ảnh hưởng tới môi trường, giá thành sản xuất trong nước cao nên hàng năm Australia vẫn nhập khẩu một lượng lớn xi măng. Nhập khẩu xi măng của Australia trước năm 2013 chủ yếu từ Trung Quốc (48%), Đài Loan (43%) và Thái Lan (7%). Tuy nhiên, kể từ năm 2013 đến nay, xi măng và clinker của Việt Nam đã có chỗ đứng tại thị trường Australia và thị phần ngày càng tăng mạnh.

ximang.vn (TH/ Công thương)

   Lũy kế cả năm 2023, nhập khẩu than các loại đạt hơn 51,1 triệu tấn, trị giá hơn 7,1 tỷ USD, tăng mạnh 61,4% về lượng, tăng 0,7% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2022. Giá nhập khẩu bình quân ghi nhận giảm mạnh 37,6% so với cùng kỳ năm 2022, đạt 140,2 USD/tấn

   Xu hướng chuyển đổi dòng chảy cung cấp than từ châu Âu sang châu Á đã bùng nổ trong năm 2023, sau khi châu Âu dừng mua hàng vì các lệnh trừng phạt của phương Tây với Nga. Việt Nam cũng không phải ngoại lệ và kéo theo sản lượng nhập khẩu tăng vọ

   Xét về thị trường, Australia là nhà cung cấp than lớn nhất của Việt Nam trong năm 2023 với 19,8 triệu tấn, đạt trị giá hơn 3,28 tỷ USD, tăng 17,6% về lượng nhưng giảm 23,1% về giá so với cùng kỳ. Đứng sau lần lượt là Indonesia và Nga. Trong đó, Việt Nam đang tăng mạnh nhập khẩu từ Indonesia với giá rẻ nhất trong tất cả các thị trường.

   Cụ thể, trong tháng 12/2023, nhập khẩu than từ quốc gia Đông Nam Á đạt hơn 1,9 triệu tấn với trị giá hơn 179,4 triệu USD, tăng 106,4% so với tháng 12/2022. Lũy kế 12 tháng, Việt Nam chi gần 2,1 tỷ USD để nhập khẩu 19,2 triệu tấn than từ Indonesia, tăng 49,5% về sản lượng và tăng 8,5% về trị giá so với cùng kỳ năm 2022. Thị trường này chiếm tỷ trọng 37,6% về lượng và 28,8% về kim ngạch. Giá nhập khẩu bình quân đạt 111 USD/tấn, giảm 27,4% so với cùng kỳ năm 2022.

   Việt Nam ngày càng phụ thuộc lớn vào nguồn cung than nhập khẩu, chủ yếu phục vụ các nhà máy nhiệt điện, sản xuất xi măng, phân bón… Về tổng thể chi ngoại tệ nhâp khẩu nhiên liệu, năm qua, mức chi lên tới 24,2 tỷ USD, với 75 triệu tấn, gồm than, xăng dầu, khí đốt hóa lỏng, số liệu thống kê ghi nhận. 

   Trong đó, lượng nhập khẩu của than các loại là 51,16 triệu tấn, tăng 61,4% dầu thô là 11,19 triệu tấn, tăng 9,7%,; xăng dầu các loại là 10,05 triệu tấn tăng 13,3%; khí đốt hóa lỏng là 2,52 triệu tấn, tăng 27,9%. Lượng nhập khẩu nhiên liệu vào Việt Nam trong năm 2023 chủ yếu từ các quốc gia, gồm: Australia đạt 19,9 triệu tấn, tăng 17,6%; Indonesia 19,35 triệu tấn, tăng 86,3%, Nga đạt 4,37 triệu tấn, tăng 93% so với năm 2022.

Phân tích về những khó khăn, thách thức của ngành Xi măng Việt Nam hiện nay, PGS.TS Lương Đức Long, Tổng Thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho biết, giai đoạn những năm 1990 – 2009 Việt Nam thường xuyên phải nhập khẩu xi măng, clinker. Đến năm 2009, thị trường xi măng của Việt Nam vẫn là thị trường của người bán, tức là nguồn cung không đủ đáp ứng nhu cầu. Chính phủ khuyến khích đầu tư xây dựng thêm các nhà máy xi măng. 

Giai đoạn từ 2000 – 2010 có rất nhiều dự án đăng ký đầu tư xây dựng nhà máy xi măng. Năng lực sản xuất năm 2010 đã đạt mức 55 triệu tấn xi măng/năm, nhu cầu lúc đó là 55,7 triệu tấn. Từ năm 2010 trở về trước, ngành Xi măng hầu như không gặp khó khăn gì trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, từ năm 2011, xuất hiện vấn đề cung vượt cầu. Thị trường xi măng chuyển từ thị trường của người bán sang thị trường cạnh tranh. Có thể nói, khó khăn của ngành Xi măng Việt Nam xuất hiện từ năm 2010. 

Từ năm 2010 – 2022 năng lực sản xuất xi măng tăng, tăng trưởng tiêu thụ nội địa xi măng của Việt Nam ở mức rất thấp, chỉ đạt trung bình 1,6%/năm. Doanh nghiệp buộc phải tính đến phương án xuất khẩu xi măng. Năm xuất khẩu nhiều nhất (2021), Việt Nam xuất khẩu đến 45,7 triệu tấn, tương đương với 42% sản lượng sản xuất của năm. Tuy nhiên, đến năm 2020, cũng như các ngành kinh tế khác, ngành Xi măng phải chịu ảnh hưởng từ đại dịch Covid-19 và giá năng lượng, đặc biệt là giá than tăng khủng khiếp. Trong bối cảnh đó, ngành Xi măng vẫn cố chống chọi đến năm 2021 nhưng từ năm 2022 bắt đầu đuối sức.

Thêm vào đó, từ 1/1/2023 mức thuế suất xuất khẩu clinker tăng từ 5 lên 10% và clinker xuất khẩu không được áp dụng luật thuế GTGT. Tính đến thời điểm hiện tại, giá điện đã tăng 2 lần (lần thứ nhất tăng 3%, lần thứ 2 tăng 4,5%) tạo thêm áp lực, ảnh hưởng rất lớn đến doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Cộng hưởng tất cả những điều này, ngành Xi măng hiện nay, có thể nói đang đứng bên bờ vực, PGS.TS Lương Đức Long cho biết.

Từ góc độ doanh nghiệp trong ngành, ông Đào Nguyên Khánh, Trưởng Bộ phận Phát triển bền vững và Truyền thông doanh nghiệp, Công ty Xi măng Insee Việt Nam chia sẻ, từ ảnh hưởng kéo dài sau đại dịch Covid-19 làm cho chuỗi cung ứng bị đứt gãy, lĩnh vực bất động sản gặp khó khăn… khiến hiệu quả sản xuất, kinh doanh của phần lớn các doanh nghiệp xi măng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đối với Insee Việt Nam, năm 2023 là năm có doanh số bán hàng thấp nhất trong lịch sử gần 30 năm phát triển của đơn vị. Uớc tính năm nay doanh số bán hàng của doanh nghiệp sụt giảm khoảng 35% so với năm 2022.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Quang Hiệp, Phó Vụ Trưởng Vụ Vật Liệu Xây dựng, Bộ Xây dựng cho biết, cần có định hướng về mặt chính sách để giải quyết các vấn đề nội tại của ngành Xi măng, giúp doanh nghiệp phát triển bền vững hơn trong tương lai:

Thứ nhất, cần thúc đẩy hoạt động đầu tư xây dựng, đặc biệt xây dựng kết cấu hạ tầng. Theo đó, các Bộ ngành, địa phương đẩy mạnh đầu tư công, xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi, đầu tư phát triển hạ tầng đô thị, nông thôn; Bộ GTVT chỉ đạo các chủ đầu tư tăng tỷ lệ sử dụng cầu cạn bê tông cốt thép đối với các dự án đường bộ cao tốc đang trong giai đoạn thiết kế, đặc biệt là ở những thiếu vật liệu đắp nền đường như vùng ĐBSCL; Tăng cường sử dụng công nghệ gia cố đất bằng xi măng trong xây dựng đường bộ ở; UBND các địa phương tăng cường sử dụng đường bê tông xi măng cho xây dựng đường nông thôn, miền núi và đường tại những vùng thường xuyên ngập lụt.

Thứ hai, thực hiện tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản, nhà ở. Các bộ ngành, địa phương đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 33/NQ-CP ngày 11/3/2023 của Chính phủ. NHNN phối hợp Bộ Xây dựng và các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương triển khai thực hiện có hiệu quả Chương trình tín dụng khoảng 120.000 tỷ đồng cho vay ưu đãi phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, cải tạo xây dựng lại chung cư cũ.

 

Thứ ba, về chính sách thuế, đề nghị Chính phủ tạm hoãn việc tăng thuế xuất khẩu clinker từ 5% lên 10% (theo Nghị định 101/2021/NĐ-CP) tạm giữ thuế suất thuế xuất khẩu clinker ở mức cũ 5% thêm 2 năm; Cùng với đó, đề nghị Chính phủ xem xét, sửa đổi chính sách thuế GTGT đối với sản phẩm xuất khẩu (clinker) quy định tại Nghị định số 100/2016/NĐ-CP và Bộ Tài chính sửa đổi các Thông tư liên quan theo hướng sản xuất clinker không thuộc đối tượng hàng hóa không chịu thuế GTGT.

Chính phủ cũng nên xem xét, sửa đổi Nghị định số 12/2015/NĐ-CP và Bộ Tài chính sửa đổi Thông tư số 152/2015/TT-BTC theo hướng quy định lại cách tính thuế tài nguyên đối với sản phẩm chế biến từ khoáng sản trong đó có xi măng, clinker để thuế tài nguyên không bị tính trùng lên thuế thu nhập doanh nghiệp như phản ánh của các doanh nghiệp.

Thứ tư, cần thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát chặt nhập khẩu vật liệu xây dựng. Cụ thể, ngoài việc điều chỉnh chính sách thuế liên quan đến xuất khẩu, cần xây dựng và ban hành hệ thống tiêu chuẩn chất lượng xi măng theo hướng hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh xây dựng phải chủ động tìm kiếm, mở rộng thị trường ngoài nước.

Thứ năm, cần nâng cao chất lượng tiết giảm chi phí sản xuất. Theo đó, các doanh nghiệp chủ động, đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả năng lượng, tận dụng tối đa các nguồn nhiên liệu giá rẻ từ phế thải để tiết giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời, chủ động phát triển thương hiệu, đẩy mạnh tìm kiếm mở rộng thị trường.

Để phát triển bền vững ngành Xi măng, TS. Nguyễn Quang Hiệp nhấn mạnh, cần sửa đổi, hoàn thiện hành lang pháp lý (nghị định, thông tư, quy hoạch) và hành lang kỹ thuật (quy chuẩn, tiêu chuẩn) hướng đến phát triển ngành sản xuất xi măng theo đúng quan điểm, mục tiêu của Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam thời kỳ 2021 – 2030, định hướng đến năm 2050. Theo đó,  hướng đến sản sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản, tận dụng tối đa phế thải từ các ngành sản xuất khác; sử dụng tiết kiệm, hiệu quả năng lượng; tạo ra sản phẩm xi măng xanh, phát thải thấp.

Đây là Triển lãm chuyên ngành về xi măng và bê tông duy nhất tại Việt Nam, nhằm giới thiệu những thành tựu mới nhất trong ngành công nghiệp sản xuất xi măng bê tông, giúp các đơn vị tham gia có cơ hội phát triển mạng lưới kinh doanh và mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.

Theo ban tổ chức Triển lãm năm nay có 150 đơn vị tham gia, thu hút hơn 3.000 khách tham quan trong và ngoài nước, giúp khách tiếp cận, hiểu rõ hơn về ngành Xi măng, Bê tông hiện nay của Việt Nam. Từ đó, giúp kết nối giao thương giữa các nhà sản xuất vật liệu, thiết bị với các nhà máy sản xuất xi măng bê tông, cung ứng hàng đầu.

Bên cạnh Triển lãm, chương trình còn có các Hội thảo chuyên ngành với sự tham gia của các chuyên gia, diễn giả với nhiều năm kinh nghiệm đến từ các doanh nghiệp lớn trong ngành chia sẻ những cải tiến trong quá trình sản xuất ngành Xi măng, Bê tông. Đồng thời cập nhật các xu hướng công nghệ phát triển mới và thách thức hiện tại của ngành Xi măng và Bê tông hiện nay.

Triển lãm sẽ diễn ra trong 2 ngày 22 – 23/11/2023.

Phản hồi về vấn đề này, Bộ Tài chính trình Chính phủ không lùi thời hạn áp dụng mức thuế suất 10% đối với mặt hàng clinker như kiến nghị của các Hội, Hiệp hội để tiếp tục thể chế hóa các chủ trương về quản lý, khai thác tài nguyên khoáng sản. Theo Bộ Tài chính, clinker là nguyên liệu quan trọng để sản xuất ra xi măng. Việc tăng mức thuế suất thuế xuất khẩu với clinker từ 5% lên 10%, áp dụng từ ngày 1/1/2023 nhằm hạn chế xuất khẩu tải nguyên, khoáng sản thô chưa qua chế biến.

Mặt khác, clinker được sản xuất chủ yếu từ tài nguyên khoáng sản không tái tạo. Quá trình sản xuất clinker trong nước chủ yếu dựa trên việc khai thác, sử dụng tài nguyên không tái tạo, nếu tăng xuất khẩu sẽ làm cạn kiệt tài nguyên. Do đó, việc điều chỉnh tăng thuế suất thuế xuất khẩu đối với mặt hàng clinker góp phần thúc đẩy việc sử dụng hiệu quả tài nguyên không tái tạo trong nước.

Để tránh ảnh hưởng đến các doanh nghiệp sản xuất clinker, thời gian áp dụng mức thuế suất thuế xuất khẩu 10% từ ngày 1/1/2023, thay vì áp dụng từ ngày nghị định có hiệu lực vào ngày 30/12/2021. Các doanh nghiệp sản xuất clinker đã có 1 năm để điều chỉnh phương án sản xuất kinh doanh và chuẩn bị cho sự thay đổi của chính sách thuế, xử lý hàng tồn kho.

Bộ Tài chính đã, đề xuất, trình các cấp có thẩm quyền ban hành các giải pháp về thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất. Các doanh nghiệp sản xuất xi măng, clinker cũng là đối tượng được thụ hưởng trực tiếp và gián tiếp các chính sách hỗ trợ này.

ximang.vn (TH)

Các chính sách xanh của EU ảnh hưởng tới xuất khẩu của Việt Nam, làm gia tăng các tiêu chuẩn “xanh, bền vững” đối với hàng hóa xuất khẩu; đồng thời gia tăng trách nhiệm tài chính của nhà sản xuất cho các mục tiêu “xanh, bền vững”. Cùng với đó là các đòi hỏi tăng thêm về thủ tục khai báo thông tin, về trách nhiệm giải trình khi nhập khẩu, hoặc yêu cầu cung cấp thông tin về các khía cạnh “xanh, bền vững” của sản phẩm cho người tiêu dùng…

Là đối tác đứng thứ 11 về hàng hóa nhập khẩu vào EU, Việt Nam hiện có 4 nhóm hàng hóa xuất khẩu chủ lực sang thị trường EU là nhôm, thép, xi măng và phân bón.
Ông Đỗ Tiến Trình, Tổng Giám đốc Công ty Xi măng Vicem Bút Sơn cho biết, phải tăng thêm chi phí tín chỉ carbon từ 10 – 50 Euro/tấn sản phẩm nếu không khai báo trung thực phát thải CO₂. Rất nhiều những khó khăn thách thức. Thứ nhất là rào cản về mặt công nghệ. Thứ hai là liên quan đến những cơ chế chính sách của Nhà nước.

Sử dụng bùn thải làm nguyên liệu thay thế bớt cho đất sét; đốt lò bằng rác, để giảm bớt đốt than… thời gian qua, Công ty Xi măng Vicem Bút Sơn đã giảm được khoảng 20% lượng khí carbon thải ra môi trường. Nhưng để xuất khẩu sang EU được thuận lợi, doanh nghiệp cho biết, còn phải giảm thêm nhiều.

Tại hội thảo, các doanh nghiệp kiến nghị, cơ quan chức năng cần hỗ trợ hiệu quả quá trình thích ứng với các tiêu chuẩn xanh EU thông qua việc cung cấp thông tin kịp thời, chuẩn xác và chi tiết về các tiêu chuẩn xanh EU theo nhóm 5 sản phẩm cụ thể; tư vấn, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện; phối hợp với phía EU trao đổi về cách thức thực thi phù hợp, về các hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp Việt Nam….

ximang.vn (TH)